Kıbrıs

Bilgibank, Hoşgeldiniz
(Kıbrıs Cumhuriyeti sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kıbrıs Cumhuriyeti

  • Κυπριακή Δημοκρατία  (Yunanca)
  • Kıbrıs Cumhuriyeti  (Türkçe)
Flag of Kıbrıs
{{{coat_alt}}}
Bayrak Arma
Marş: Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν[a 1]
"Hymn to Liberty"
Error missing media source
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin (resmedilen sağ altta), daha koyu yeşil renkte gösteren ve Kuzey Kıbrıs'ın daha açık yeşil olan cumhuriyeti ilanını gösteren Avrupa'nın geri kalanı, solmuş yeşil renkte gösterilmiştir.
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin (resmedilen sağ altta), daha koyu yeşil renkte gösteren ve Kuzey Kıbrıs'ın daha açık yeşil olan cumhuriyeti ilanını gösteren Avrupa'nın geri kalanı, solmuş yeşil renkte gösterilmiştir.
Başkent
ve en büyük şehir
Lefkoşa  
35°10′N 33°22′E / 35.167°N 33.367°E / 35.167; 33.367
Resmi diller
Azınlık dilleri
yerel
  • Kıbrıs Yunancası
  • Kıbrıs Türkçesi
Etnik gruplar
  • Kıbrıslı Rumlar
  • Kıbrıslı Türkler
  • Ermeniler
  • Maroniler
Demonim(ler)Kıbrıslı
HükümetÜniter Başkanlık anayasal cumhuriyet
Nicos Anastasiades
Vacant[a 2]
Demetris Syllouris
Yasama organıTemsilciler Meclisi
BağımsızlıkBirleşik Krallık'tan
19 Şubat1959
• Bağımsızlık ilan edildi
16 Ağustos1960
• Bağımsızlık Günü
1 Ekim1960
1 Mayıs 2004
Alan
• Toplam[a 3]
9,251 km2 (3,572 sq mi) (162.)
• Su (%)
9
Nüfus
• 2016 tahmini
1,170,125[a 3][1] (158.)
• 2011 nüfus sayımı
838,897[a 4][2]
• Yoğunluk
123.4[a 3][3]/km2 (319.6/sq mi) (82.)
GDP (PPP)2016 tahmini
• Toplam
$29.666 milyar[4] (126.)
• Kişi başına
$34,970[4] (35.)
GDP (nominal)2016 tahmini
• Toplam
$19.810 milyar[4] (114.)
• Kişi başına
$23,352[4] (33.)
Gini (2017)Positive decrease"> 30.8[5]
orta
HDI (2017)Artan 0.869[6]
çok yüksek · 32.
Para birimiEuro (EUR)
Saat dilimiUTC+2 (EET)
• Yaz (DST)
UTC+3 (EEST)
Sürüş tarafısol
Alan kodu+357
Internet TLD.cy[a 5]

Kıbrıs Cumhuriyeti (Yunanca: Κυπριακή Δημοκρατία - Kipriaki Dimokratia), Kıbrıs'ta bulunan, fiilî olarak adanın güneyini yöneten devlet. Doğu Akdeniz'de ada devleti olarak bulunur; kuzeyinde Türkiye, doğusunda Levant, güneyinde Mısır ve batısında Yunanistan ile deniz komşusudur.

Britanya kolonisi iken; 1960'ta Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını kazandı ve 1961 yılında İngiliz Milletler Topluluğu'na katıldı. Türkiye, Birleşik Krallık ve Yunanistan'ın garantörlüğü altında Türk ve Rum ortaklığında kurulmuştur. 1974'te Yunanistan'daki askerî cunta desteği ile Kıbrıs'ta enosis amaçlı milliyetçi Rumların darbe yapması sonucunda Türkiye, Kıbrıs'a harekât düzenledi. Bunlarla birlikte adanın kuzeyinde Kıbrıs Türkleri'nin yönetiminde politik bir düzenin oluşmasına neden oldu. Bu siyâsî olaylarla Kıbrıs Sorunu ortaya çıktı. 1983 yılında Türkiye'nin, de facto yönetim olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin bağımsızlığını tanımasının ardından Türkiye'de Kıbrıs Cumhuriyeti Güney Kıbrıs Rum Yönetimi olarak adlandırılmaya başlanmıştır. Kıbrıs Cumhuriyeti, gelişmiş bir ülke olarak 1 Mayıs 2004 tarihinde Avrupa Birliği üyesi oldu. 1 Ocak 2008 tarihinden itibaren de euro kullanmaya başladı.[7]

Şu anda Kıbrıs'ın kuzeyinde yaklaşık 30.000'e yakın Türk Silahlı Kuvvetleri askeri, Ağrotur ve Dikelya üslerinde 3.500 civarında Birleşik Krallık askeri ve Yeşil Hat bölgesinde 928 kişilik Birleşmiş Milletler Barış Gücü personeli bulunmakta, adanın kuzeydeki üçte birlik bölümünde Türkler, geri kalan üçte ikisinde ise genel olarak Rumlar yaşamaktadır.

Kıbrıs Cumhuriyeti 2016 itibarıyla yıllık 3.2 milyon turist tarafından ziyaret edilmektedir.

Kıbrıs Cumhuriyeti, Birleşmiş Milletlere üye devlet olarak uluslararası alanda tanınmış bir ülkedir. Kıbrıs adası civarındaki sular hukuken kendi egemenliği altında olmak üzere, adanın %3'lük kısmı bağımsızlık anlaşmasına göre Birleşik Krallık'ın askerî üssü olarak yönetimi altındadır. Ada de facto olarak dört ayrı parçaya bölünmektedir:

  • Adanın güneyi etkin olarak Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kontrolü altında;
  • Adanın kuzeyi Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi'ne göre, Türkiye'nin işgali altındadır. Bağımsızlığını tek taraflı ilan eden Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti adında bir idare mevcuttur (sadece Türkiye ile diplomatik ilişkisi var).
  • Birleşmiş Milletler kontrolündeki Yeşil Hat, adayı iki bölgeye ayırır; ve
  • İki Birleşik Krallık askerî üssü (Ağrotur ve Dikelya).

Coğrafya

Kıbrıs Adası, İtalya'ya bağlı Sardinya ve Sicilya adalarından sonra Akdeniz'in en büyük üçüncü adasıdır. Akdeniz'in kuzeydoğusunda yer alır. Kuzeyinde 65 km mesafe ile Türkiye, doğusunda 112 km mesafe ile Suriye, 267 km ile İsrail, 162 km ile Lübnan, güneyinde 418 km ile Mısır; kuzey batısında ise, 274 km ile Yunanistan yer almaktadır.[7]

Kıbrıs, 30°33' ve 35°41 enlemleri ile 32°23' ve 34°55' boylamları arasında yer almaktadır. Yüzölçümü yaklaşık 9.251 km²'dir. Bunun 3.355 km²'lik bölümü de facto olarak kurulmuş Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin yönetimindedir. Kıbrıs'ın genişliği en çok 225 km, en az 43 km'dir. Adanın en yüksek noktası, 1.953 metre yükseklikteki Trodos Dağlarıdır. Ada, Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarının geçiş noktasında ve eski büyük uygarlıkların yer aldığı Orta Doğu ve Anadolu bölgelerinin kesişimindedir.

Ada, Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise ılık ve az yağışlı geçer. Yağışlar alçak kesimlerde yıllık 300 mm iken Trodos dağlarında yıllık 1000 mm'yi bulmaktadır. Trodos Dağları kışın kar tutabilmektedir. Sıcaklık ender olarak 0 derecenin altına düşmektedir. Ortalama sıcaklıklar ise yazları 20-30 °C, kışları ise 5-15 °C arasında değişmektedir. Bitki örtüsü ise küçük çalılıklardan oluşan makidir. Köylerde yaşayan halk tahıl üretimi, bağcılık yapar ve turunçgillerden meyve yetiştirmekle uğraşır. Buğday ve arpanın yanı sıra portakal, mandalina ve dağların eteklerinde de üzüm yetiştiriciliği yapılır.

En yaygın orman tipi ağaç türleri çam, selvi, meşe ve sonra dan adada yetiştirilen okaliptüstür. Ada, yapı ve yeryüzü şekilleri ile Anadolu yarımadasının Toros sistemi içinde kabul edilmektedir. Anadolu'ya bağlı olan adanın temeli batıda ve güneyde 2000 metreden daha derin denizaltı çukurlarıyla çevrilmektedir.

Kıbrıs Adası coğrafi konumi nedeni ile Afrika ve Avrupa kıtaları arasında kuş türlerinin konaklama ve geçiş noktasıdır. Adada bulunan yaklaşık 350 tür hayvandan 7'si endemiktir. Ayrıca 26 çeşit tür sürüngen de yaşamaktadır. Kıbrıs ilk çağ dönemlerinde nerede ise temelli ormanlık alanlarla kaplı iken, bakır madenleri ve ormanı bulunmayan ülkelere odun satılması nedeni ile günümüzde ormanlık alanları tahribata uğramıştır.

Kıbrıs'ın sahil kıyıları, aşağı yukarı yüz milyon senedir Chelonia ve Caretta caretta kaplumbağaları tarafından ziyeret edilmektedir. Bu canlılar yumurtlamak için Mayıs ve Ağustos ayları arasında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin kumsallarına gelmektedirler.

Adanın kuzeyinde doğal mağaralar da bulunmaktadır. Sarkıt ve dikitleri ile İncirli Mağarası, İnönü’deki Sütünlu Mağara, olmak üzere 85 adet civarında doğal mağara bulunmaktadır.[7]

Tarihçe

Osmanlı dönemi

Kıbrıs, Osmanlı İmparatorluğu'nun kontrolüne geçmeden önce, Doğu Akdeniz'deki Osmanlı'ya ait gemilerine akın yapan Hıristiyan korsanlarının sığınağı haline gelmişti. Bu korsanlar genellikle deniz ticaret gemilerine ve hacca giden yolculara saldırarak buradaki yol güvenliğini yok etmekteydi. Bu gibi nedenlerden dolayı Kıbrıs'ın alınması gerekli görüldü.

Kıbrıs, Lala Mustafa Paşa komutasındaki ordu ve Piyale Paşa komutasındaki donanma ile birlikte yaya 60.000 kişiden oluşan Osmanlı Ordusu, 2 Temmuz 1570'de Limasol’a çıkması ve 4 Ağustos 1571'de Mağusa'nın Venedikli Mağusa Kale Komutanı Bragadino’nun beş maddelik bir antlaşmayla kaleyi teslim etmesiyle sonuçlanan bir seferle Osmanlı İdaresine girdi. Kıbrıs'ın ele geçirilmesiyle Osmanlı İmparatorluğu, Doğu Akdeniz'e tamamen hâkim oldu.

15 Eylül 1570 tarihinde Lala Mustafa Paşa, tören ile Lefkoşa şehrine girmiştir. Kıbrıs ele geçirildikten sonraki tarihte adada çok az sayıda Ortodoks Rum vardı. Çünkü Venedikliler Katolik idi ve Ortodoks Kilisesi'ne yaşama hakkı tanımıyordu. Osmanlı Devleti Ortadokslara serbestçe kilise kurma ve gelişme imkânı sağladı. Böylece adada Katolik Kilisesi etkinliğini kaybetti ve Ortodoks Kilisesi gelişti.

1571 yılında Kıbrıs'ta yapılmış bulunan nüfus sayımında yerli halkın nüfusu 150.000'dir. Burada bulunan Türk askeri ise 30.000 kadardır. Adanın tamamının kontrol edilmesinin ardından Karaman'dan adaya göç ettirilen Türkler ve Beyşehir, Ürgüp, Niğde, Aksaray, Akşehir, Maraş gibi Anadolu'nun orta kesiminde kalan şehirlerinden aileler getirilerek yerleştirilir. Bugün adada yaşayan Kıbrıs Türklerinin (Kıbrıs Harekâtı'ndan sonra Türkiye Cumhuriyeti'nden gelenler hariç) soyu bu Osmanlı idaresinde adaya gönderilen Türklerden gelmektedir.

1831 senesinde sadece erkeklerin sayıldığı Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk büyük ölçekli nüfus sayımında ada üzerinde 14.983 Müslüman ve 29.190 Hıristiyan yaşadığı ortaya çıktı. 1872'de yapılan sayımda adanın nüfusunun 144,000 olduğu, Müslümanların sayısının 44.000'e ve Hıristiyanların ise 100.000'e arttığı belirlendi.

Birleşik Krallık dönemi

93 Harbi'nde Rus İmparatorluğu karşısında yenilen Osmanlı, Ruslara karşı fazla ödün vermemek amacıyla, Birleşik Krallık'in isteği üzerine ada 92.799 sterline 4 Haziran 1878 tarihinde imzalanan Kıbrıs Sözleşmesi ile kiralandı. Osmanlı mülkiyeti devam ediyor sayılmakla birlikte, yönetim tamamen Birleşik Krallık'a geçti. Birleşik Krallık adayı "Komiser" diye tabir ettiği yüksek rütbeli yöneticilerle idare etmiştir. 1914'te başlayan I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'nın Birleşik Krallık karşısındaki Almanya'nın yanında savaşa girmesi üzerine Birleşik Krallık adayı ilhak edip adaya vali tayin etti. 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması’nın 21. Maddesi gereğince, Birleşik Krallık'a ilhakı tanındı. 1925 yılında Kıbrıs Crown Colony olarak ilan edildi ve adaya ilk Türkiye Cumhuriyeti konsolosu atandı.[7]

Ocak 1950 tarihinde Doğu Ortodoks Kilisesi, Kıbrıs Türk toplumunun boykot ettiği bir referandum düzenledi. Referandumun sonucunda, katılan halkın %90'ı Kıbrıs'ın Yunanistan ile birleşmesi düşüncesi olan enosis lehinde oy verdi. 1955'te Kıbrıs Rumlarının kurduğu EOKA örgütü Birleşik Krallık kuvvetlerini adadan çıkarmak için silahlı eylemlere başladı. Bu zaman zarfında Kıbrıs Türkleri de silahlanmaya başladı ve Birleşik Krallık adanın tüm bölümünü kontrolde tutmakta zorlanıyordu. Bu tarihten itibaren taksim isteğinde bulunan Türkler ile enosis isteyen Rumlar birbirleri ile çatışmaya başladı.

Bağımsızlık

Kıbrıs Cumhuriyeti (1960)

16 Ağustos 1960 tarihinde Kıbrıs; Yunanistan, Türkiye ve Birleşik Krallık'ın "Kuruluş, İttifak ve Garanti" adındaki üç anlaşmayı imzalaması ile bağımsızlığını kazandı. Birleşik Krallık, Ağrotur ve Dikelya adlı adanın %3'üne tekabül gelen askerî üsleri aldı. Devlet dairelerinde ise Rumlardan sonra en büyük etnik topluluğu oluşturan Türkler veto hakkına sahip oldu ve parlamento ile yönetimde %30'luk hakka sahip oldular. Üç devlete ise garantörlük hakkı verildi.[7]

30 Kasım 1963 tarihinde Kıbrıs Cumhuriyeti cumhurbaşkanı III. Makarios, Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası'nda siyâsî kurumların yapılanması ve teşkilatlanma hakkındaki on üç maddelik bir değişiklik önerisinde bulundu. Kıbrıs Türkleri bu değişikliklerin kendi haklarını kısıtladığını savunarak karşı çıktılar. Bu değişiklik süreci içerisinde Kıbrıs Türkleri bu öneriye karşı çıktı. Bunun üzerine, 21 Aralık 1963 günü, iki Kıbrıs Türkünün üzerine ateş açılarak öldürülmesi üzerine toplumlararası çatışmalar başladı ve sonunda Kıbrıs Türkleri, Kıbrıs Cumhuriyeti'ndeki idarî ve siyâsî yapılanmadan çekildiler.

Birleşmiş Milletler'in Kıbrıs'taki Birleşmiş Milletler Barış Gücü (UNFICYP) ada üzerindeki önemli noktalara Kıbrıs Türkleri ile Kıbrıs Rumları arasındaki çatışmaları engellemek amacıyla konuşlandı.

Bölünme

1970'li yılların başlarında Yunanistan'ı kontrol eden askerî cunta yönetimi, II. Makarios'un tutumları ve Enosis'in yolunda ilerleme olmamasından dolayı memnun değildi. Cunta, 15 Temmuz 1974 tarihinde Kıbrıs Ulusal Muhafız Birliği'ne bu birliğin komutanının görevinden alınmasını ve adanın kontrolünü Yunan subayların bulunduğu bu birliğin almasını istedi. Birlik aynı gün Lefkoşa'daki Başkanlık Sarayı'nı bastı ve II. Makarios görevden alındı. Nikos Sampson yeni hükûmetin cumhurbaşkanı olduğu dünyaya ilan edildi. Her ne kadar milliyetçi Rumlar tarafından darbe yapılsa da Yunanistan ile birleşmedi, Kıbrıs'ın bağımsızlığı devam etti ve bağımlı bir yönetim olmadı. Türkiye Cumhuriyeti, gerçekleştirilen darbe nedeniyle Zürih ve Londra Antlaşması'nın IV. maddesine istinaden gerçekleştirdiğini savunarak Kıbrıs Harekâtı'na girişti.[7]

Uluslararası baskılar sonucunda ateşkes ilan edildi ve adanın %37'si Türkler'in kontrolüne geçti. 170.000 civarındaki Kıbrıs Rumu kuzeyde bulunan evlerinden göç ettirildi, 50.000 Kıbrıs Türkü ve daha sonra da Türkiye'nin teşviki ile Türkiye'den gelen göçmenler ise bu evlere yerleştirildi. 1983 tarihinde Kıbrıs Türkleri tek taraflı olarak sadece Türkiye tarafından tanınan bağımsızlıklarını ilan ettiler. Günümüzde, savaş sonucunda 1.534 Kıbrıs Rumu ve 502 Kıbrıs Türkü hâlâ kayıptır. 1974 yazında ada üzerindeki bu gelişmeler, Türkiye-Yunanistan ilişkilerinde tek hakim konu oldu. Ayrıca günümüzde Türkiye'den gelmiş yaklaşık 100,000 kişinin Cenevre Antlaşması ve çeşitli BM kararlarını ihlal ederek ada üzerinde yaşadığı düşünülmektedir. Kıbrıs hükûmeti, kuzeydeki toprakların kontrolünü kaybettikten ve Türk idaresi altına girmesinden sonra kuzeydeki tüm liman ve hava alanlarının uluslararası ticaret ile ulaşıma kapalı olduğunu ilan etti. Yönetim, adanın kuzeyindeki idareyi günümüzde de Türk işgali altındaki bölge olarak kabul eder.[7]

Yakın tarih

De facto olarak kuzey ve güney olarak iki ayrı parçaya bölünmesine rağmen de jure olarak cumhuriyet tüm adanın hakimidir. Kıbrıs Cumhuriyeti'nin anayasal bir demokrasi üzerine kurulu yapısı ekonomik bakımdan refah bir durumda ve iyi bir alt yapısı vardır. Avrupa Birliği ve diğer uluslararası örgütler tarafından Birleşmiş Milletler'in bir parçası ve adanın tek meşru yönetimi kabul edilir. Sadece Türkiye tarafından tanınan adanın kuzeyi Türkiye'nin yardımları ile varlığını sürdürmektedir. Son birleşme girişimi 2004 tarihindeki Annan Planı ile oldu. 24 Nisan 2004 tarihinde yapılan referandumda Kıbrıs Türklerinin destek oyuna rağmen Kıbrıs Rumları tarafından reddedildi.

Temmuz 2006 tarihinde ada, Hizbullah ve İsrail arasındaki çatışmalardan kaçan kişiler için ilk sığınaklardan biri oldu.

Mart 2007'de BM kontrolündeki Yeşil Hat üzerindeki Kıbrıs Rumları ile Kıbrıs Türklerini ayıran Lokmacı Kapısı yıkıldı. Adanın 32 yıllık tarihinde yer etmiş olan kapı, Lefkoşa kentini ikiye ayırıyordu. 3 Nisan 2008'de Türk ve Rum yetkililerin bulunduğu bir törenle açılışı gerçekleşti. 26 Haziran 2009 tarihinde Kıbrıs müzakereleri kapsamında 34. kez bir araya gelen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat ve Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Dimitris Hristofyas Erenköy'de bulunan Yeşilırmak Sınır Kapısı'nın açılacağını duyurdular. Gerekli altyapı çalışmalarının gerçekleştirilmesinden sonra yedi aylık bir süre zarfında faaliyete geçeceği açıklandı.[7]

Yönetim

Kıbrıs Cumhuriyeti, başkanlık sistemi ile yönetilmektedir. cumhurbaşkanı ve hükûmet, bir beş yıllık dönem için evrensel oy yönetimi ile halk tarafından seçilirler. Ülkede yasama organı Temsilciler Meclisi , yürütme organı cumhurbaşkanı ile hükûmettir. Hem yürütme ve yasama organıyla yargının bağımsızlığı güvence altına alınmıştır.

1960 Anayasası, yasama, yürütme ve yargı alanında ülkedeki başlıca iki etnik nüfus bakımından kontrollü bir şekilde Kıbrıs Rumı ve Kıbrıs Türklerinin eşit haklara sahip bir siyâsî düzeni savunuyordu. Türk-Rumlar tarafından ortak yönetilecek bağımsız cumhuriyette, cumhurbaşkanı Rum olacak; cumhurbaşkanı yardımcısı ise Türk olması kararı alınmıştı. Aynı zamanda başkan ve başkan yardımcısı, herhangi bir anayasa değişikliğinde veto haklarına sahip oldukları gibi aynı yetkilere sahiptiler. Kıbrıs Temsilciler Meclisi; 32 Rum, 24 Türk ile 3 diğer azınlık üyelerinden ve Bakanlar Kurulu ise 7 Rum, 3 Türk'ten oluşuyordu. 1963-1964 olaylarının çıkmasından sonra Kıbrıs Türkleri idari ve siyasî yapılanmadan çekildi. Günümüzde bu neden yüzünden başkan yardımcılığı boş durmaktadır.[7]

1974'ten itibaren ada, kuzeyindeki üçte birlik bölümünde Kıbrıs Türkleri, geri kalan üçte ikisinde ise Rumların yaşadığı iki ayrı kesime bölündü. 1983 tarihinde Kıbrıs Türkleri, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni ilan etti. 13 Mayıs 1984’te de Güvenlik Konseyi 550 sayılı kararı ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin ilanını ayrılıkçı bir hareket olarak tanımladı. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi Türkiye'nin "işgali" altında olduğunu nitelendirdi. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti günümüzde bağımsızlığı sadece Türkiye Cumhuriyeti dışında hiçbir ülke tarafından tanımayan de facto bağımsız bir cumhuriyet konumundadır. Adanın kuzeyi de jure olarak Kıbrıs Cumhuriyeti'ne ait kabul edilir.[7]

17 Şubat 2008 tarihindeki seçimlerde AKEL'in genel sekreteri ve adayı Dimitris Hristofyas Kıbrıs Cumhuriyeti'nin altıncı cumhurbaşkanı oldu. Şubat 2003'ten beri ise Demokrat Parti'nin adayı Tasos Papadopulos cumhurbaşkanlığı yapıyordu.

İdari yapılanma

Kıbrıs Cumhuriyeti Lefkoşa, Mağusa, Girne, Larnaka, Limasol ve Baf olmak üzere altı bölgeye ayrılır: Bölgeler, hükûmet tarafından atanılan bir kaymakam ile yönetilir.

1974'teki Türk Silahlı Kuvvetleri'nin adaya düzenlediği Kıbrıs Harekâtı sonrası Lefkoşa ve Mağusa Bölgesi'nin büyük bir kısmı, Girne Bölgesi'nin tamamı ve Larnaka Bölgesi'nin bir kısmı adanın kuzeyindeki de facto yönetimin kontrolündedir. Adanın kuzeyindeki yönetim tarafından Lefkoşa Bölgesi'nin bir kısmından Güzelyurt İlçesi ve Mağusa Bölgesi'nin bir kısmından ise İskele İlçesi oluşturulmuştur.

Dış politika

"Güney Kıbrıs Rum Yönetimi" adlandırması

Bölünmenin ardından meşruiyetini koruyan Kıbrıs Cumhuriyeti; Türkiye, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Azerbaycan tarafından sadece güneyin egemenliğini kontrol ettiği için Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ya da sadece Kıbrıs Rum Kesimi olarak adlandırılır. Bu isimleri dünya üzerinde sadece Türkiye ve de facto bir ülke olan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti kullanmaktadır. Uluslararası statüde bir geçerliği yoktur.

Mevcut Kıbrıs Cumhuriyeti hükûmeti, tüm adanın hâkimi olduğunu, kuzeyde kalan topraklarının Türkiye'nin işgali altında olduğunu iddia eder. Ayrıca kontrolü dışında olan ve hak iddia ettiği kuzey topraklarının siyasi tüm temsilcilerini, vatandaşlarına seçtirmekte ve kendisi atamaktadır.

1960 kurucu anayasasında birçok değişiklik yapıldığı halde adanın tek egemeni olarak kendilerini göstermek adına çift resmi dil gibi bazı önemli konularda değişiklik yapılmadı. 2004 yılında Avrupa Birliği üyesi olan ülke, sadece Lefkoşa, Limasol, Larnaka ve Baf bölgelerini yönetebilmektedir. Adanın iki tarafını birleştirmek için yapılan çalışmalardan sonuncusu Annan Planı'nın, Kıbrıs Türkleri tarafından referandumda kabul edilmesine rağmen, Kıbrıs Rum halkı referandumda reddedince adanın birleşmesi gerçekleşmedi.

"Ελληνικό Τμήμα της Νοτιάς Κύπρου ya da Ρωμαίικο Τμήμα της Νοτιάς Κύπρου", Güney Kıbrıs Rum Kesimi'nin Yunancadaki karşılığıdır. Rum yönetimi bu ifadeyi kullanmamakla birlikte, kendilerini adanın tek hâkimi olarak "Kıbrıs Cumhuriyeti Hükûmeti / Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας" (Kivernisi tis Kipriakis Dhimokratias) olarak tanımlarlar. Türkiye ve KKTC dışında bütün ülkeler, bu ülkenin resmi adını Kıbrıs Cumhuriyeti olarak kabul etmiştir. Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ise BM nezdinde tanınan Kıbrıs Cumhuriyeti'nin adanın tamamı üzerindeki egemenlik iddiasını reddetmektedir. Diğer dünya devletleri ise KKTC'nin yönettiği bölgenin Türkiye'nin işgali altında olduğunu kabul etmektedir.

Ordu

Kara kuvvetleri, hava kuvvetleri ve deniz kuvvetlerinden oluşan birleşmiş silahlı kuvvetleri olan Kıbrıs Ulusal Muhafızı, aktif görevliler, rezerveler ve milislerden oluşmaktadır. Bunun dışında Yunanistan Silahlı Kuvvetleri adada ELDYK (Ελληνικές Δυνάμεις Κύπρου, ΕΛΔΥΚ) konuşlandırmaktadır. Fakat ELDYK, Kıbrıs Cumhuriyeti askeriyesinin bir parçası sayılmamaktadır.

Demografi

Nüfus artışı, 1961–2003 (Kuzey Kıbrıs'ta ikamet eden Türk yerleşimcileri hariç tüm ada için sayılar).

Bağımsızlık ilanından sonra ada üzerindeki ilk nüfus sayımı Aralık 1960 tarihinde gerçekleştirildi. Tüm adayı kapsamak üzere toplam nüfusun 573.566 olduğu ortaya çıktı. Kıbrıs Rumları %77'lik bir pay ile en büyük etnik nüfustu ve Kıbrıs Türkleri ise %18'lik bir nüfusa sahipti (diğer milletler %5'lik kısmı oluşturuyordu). Ada üzerindeki son toplu nüfus sayımına göre (Nisan 1973), Kıbrıs'ın nüfusu 631,778 olduğu ve Kıbrıs Türklerinin ise %19'luk bir paya sahip olduğu tahmin edildi (yaklaşık 120,000).

Adanın fiilen bölünmesinden sonraki 1976-2001 yılları arasında Kıbrıs Cumhuriyeti hükûmeti tarafından yürütülen nüfus sayımları kapalı olarak gerçekleştirildi, adanın kuzeyindeki nüfus ise Kıbrıs Cumhuriyeti İstatistik Servisi tarafından ikamet verileri, nüfus artış oranları ve göç verilerine göre tahmin edilmeye başlandı. Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından yürütülen 2001 nüfus sayımlarında Kıbrıs hükûmeti kontrolündeki alanın nüfusunun 703.529 olduğu belirlendi. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Kıbrıs Cumhuriyeti İstatistik Servisi raporlarında adanın %11'lik kısmını oluşturan 87.600 Kıbrıs Türkünün yaşadığı tahmin edildi.

Kıbrıs Cumhuriyeti İstatistik Servisi tarafından son mevcut tahminlere göre 2006 yılı sonundaki nüfus, Kıbrıs hükûmeti kontrolündeki alanda %89,8 (778.700) ve Kıbrıs Türklerinin yaşadığı Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde %10.2 (88.900) olmak üzere toplam 867.600'dür.

Avrupa Birliği Eurostat araştırmasına göre Kıbrıs adasında (genel olarak yaşayan insanların %67 Rum,%33 Türk ve az sayıda İngiliz vatandaşı ve maruni yaşadığı belirlenmiştir.

Yabancı olarak yerleşmiş en büyük grupları
milliyet nüfus(2011)
Yunanistan 29,321
Birleşik Krallık 24,046
Romanya 23,706
Bulgaristan 18,536
Filipinler 9,413
Rusya 8,164
Sri Lanka 7,269
Vietnam 7,028
Suriye 3,054
Hindistan 2,933

Kıbrıs dışında, Birleşik Krallık, Avustralya, Kanada, ABD, Yunanistan ve Türkiye'de önemli ve başarılı bir Kıbrıslı Rum diasporası ve Kıbrıslı Türk diasporası var.

Din

Kıbrıs'ta Din
Din yüzde
Doğu Ortodoksluğu
  
78%
İslâm
  
20%
Diğer
  
1%
None
  
1%

Adada İslam, Ortodoks Hristiyanlık ve Protestan Hıristiyanlık olmak üzere üçe ayrılır. Adada bulunan Türklerin İslam'a, Britanyalı askerler ve Rum halkı ise Hristiyanlığa inanmaktadır.

Diller

Melkonya Eğitim Enstitüsü'ndeki Ermeni Alfabesi. Ermenistan, Kıbrıs'ta bir azınlık dili olarak tanınır.

Kıbrıs'ın iki resmi dili vardır, Yunanca ve Türkçe. Ermeni ve Kıbrıslı Maronit Arapça azınlık dilleri olarak kabul edilmektedir. Resmi statüsü bulunmamakla birlikte, İngilizce yaygın olarak konuşulmaktadır ve yol işaretleri, kamuya açık bildiriler ve reklamlarda vb. İngiliz, 1960'a kadar İngiliz sömürge yönetimi ve lingua franca döneminde tek resmi dildi ve 1989 yılına kadar hukuk mahkemelerinde ve 1996'ya kadar yasalarda kullanılmaya devam etti. Kıbrıslıların %80,4'ü ikinci bir dil olarak İngilizce dilinde yetkin. Ruslar, ülkenin azınlıkları, sakinleri ve Sovyet sonrası ülkelerdeki vatandaşlar İngilizce ve Yunancadan sonra ve Pontic Yunanlılar arasında yaygın olarak konuşuluyor. Rusça, özellikle Limasol ve Baf'ta pek çok mağaza ve restoran belirtisinde kullanılan üçüncü dildir. Bu dillere ek olarak, %12'si Fransızca ve %5'i Almanca konuşmaktadır.

Kıbrıslı Rumların gündelik konuşulan dili Kıbrıslı Rumca ve Kıbrıslı Türkler Kıbrıs Türkçesidir. Bu vernakülerlerin her ikisi de standart yazmaçlarından önemli ölçüde farklıdır.

Eğitim

Faneromeni Okulu, Kıbrıs'taki en eski kız çocuk ilkokuludur.

Kıbrıs, hem kamu hem de özel eğitim sunan, oldukça gelişmiş bir ilk ve orta öğretim sistemine sahiptir. Yüksek öğretim kalitesi, kısmen GSYİH'nın yaklaşık %7'sinin eğitime harcanması gerçeğine atfedilebilir ki bu da Kıbrıs'ı, Danimarka ve İsveç ile birlikte AB'deki ilk üç eğitim öğretimcisinden biri haline getirmektedir. Devlet okulları genellikle özel sektör kurumlarına eğitim kalitesinde eşdeğer olarak görülmektedir. Bununla birlikte, bir devlet lise diplomasının değeri, elde edilen notların, her bir konu için final notunun sadece %25'ini oluşturduğu gerçeği ile sınırlıdır; şeffaf yol Kıbrıslı üniversiteler (Yunanistan'daki üniversiteler gibi) lise notlarını neredeyse tamamen kabul amaçlı olarak görmezden geliyor.

Üniversite katılımı için bir lise diploması zorunlu olsa da, tüm üniversiteye adayların alması gereken üniversiteye giriş sınavlarında alınan puanlar esas alınır.

Kıbrıslıların çoğunluğu yüksek öğrenimlerini Yunan, İngiliz, Türk, diğer Avrupa ve Kuzey Amerika üniversitelerinde alırlar. Şu anda, Kıbrıs'ın, Finlandiya'da %29.5 olan, %30 ile AB'de daha yüksek seviyeli eğitimi olan çalışma çağındaki vatandaşların en yüksek yüzdesine sahip olması dikkat çekicidir. Ek olarak, 25–34 yaşlarındaki nüfusun %47'sinin, AB'de en yüksek olan yüksek öğretime sahip olduğu görülmektedir. Kıbrıslı öğrencilerin oldukça hareketlidir ve Kıbrıs dışında bir üniversitede %78,7 çalışmaktadır.

Kültür

Tarihi Pancyprian Gymnasium girişi

Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler kendi kültürleri çok ortak olan ama aynı zamanda farklılıklara sahipler. Çeşitli geleneksel yiyecekler (souvla ve halloumi gibi) ve içeceklerin yanı sıra ifadeler ve yaşam şekilleri de benzer. İkisi arasında misafirperverlik ve misafir ya da başkaları için yiyecek ve içecek satın almak ya da sunmak yaygındır. Her iki toplumda da müzik, dans ve sanat sosyal yaşamın ayrılmaz bir parçası ve birçok sanatsal, sözel ve sözsüz ifadeler, tsifteteli gibi geleneksel danslar, dans kostümlerindeki benzerlikler ve sosyal etkinliklere verilen önem toplumlar arasında paylaşılıyor. Ancak, iki toplumun farklı dinlere ve dini kültüre sahip olması, Kıbrıslı Rumların geleneksel olarak Rum Ortodoks ve Kıbrıslı Türkler Sünni Müslümanlar olmak üzere olması, kültürel değişimi kısmen engellemiştir. Kıbrıslı Rumlar, Yunanistan ve Hıristiyanlardan etkilenirken, Kıbrıslı Türkler Türkiye'den ve İslam'dan etkilenmektedir.

Limasol Karnavalı Festivali, Kıbrıs'taki Limasol'da düzenlenen yıllık bir karnavaldır. Kıbrıs'ta çok popüler olan etkinlik 20. yüzyılda tanıtıldı.

Sanat

Lefkoşa, Kıbrıs'ın eski kesiminde tipik Kıbrıs mimarisi

Kıbrıs'ın sanat tarihinin, Khoirokoitia ve Lempa köylerinde bir dizi Kalkolitik dönem oyma figürünün keşfinden sonra 10.000 yıl öncesine kadar gidildği söylenebilir. Ada, Orta Çağ'dan kalma birçok kaliteli dini ikon resminin yanı sıra birçok boyalı kiliseye ev sahipliği yapmaktadır. Kıbrıs mimarisi, Latin egemenliği döneminde adada tanıtılan Fransız Gotik ve İtalyan rönesansından büyük ölçüde etkilenmiştir (1191-1571). Modern zamanlarda, Kıbrıs sanat tarihi Venedik'teki Güzel Sanatlar Akademisi'nde çalışan ressam Vassilis Vryonides (1883–1958) ile başlar. Muhtemelen, modern Kıbrıs sanatının iki kurucu babası, Londra'da, Saint Martin Sanat Okulu'nda da okuyan Londra Kraliyet Sanat ve Christopheros Savva (1924-1968) 'da okuyan Adamantios Diamantis (1900-1994) idi. Birçok açıdan bu iki sanatçı, sonraki Kıbrıs sanatı için bir şablon oluşturdu ve hem sanatsal stilleri hem de eğitim örüntüleri bu güne kadar etkili olmaya devam ediyor.

Özellikle Kıbrıslı sanatçıların çoğunluğu hala İngiltere'de eğitim alırken, diğerleri Yunanistan'daki sanat okullarında ve Kıbrıs Koleji Sanat Üniversitesi, Lefkoşa Üniversitesi ve Frederick Institute of Technology gibi yerel sanat kurumlarında eğitim görmektedir.

Müzik

Kıbrıs'ın geleneksel halk müziği, Yunan, Türk ve Arap Müziği'nin yanı sıra Orta Doğu'dan esinlenmiş tsifteteli ve arapların yanı sıra Kıbrıs, zeibekikos, tatsia ve karsilamalar gibi Kıbrıslı Rum dansları da dahil olmak üzere birçok ortak unsura sahiptir. Geleneksel şenliklerde ve kutlamalarda sıkça yapılan chattista olarak bilinen bir tür müzik şiiri de vardır.

Ekonomi

Kıbrıs Cumhuriyeti ekonomisi 21. yüzyıl başlarında başarılı ve çok yönlü olmuştur. Bununla beraber, ülke 2012 yılından itibaren Avrupa borç krizinden etkilendi, 2012-13 Kıbrıs finansal krizinde hükûmet ülkenin en büyük ikinci bankası Laiki Bankası'nı kurtarmak için dış yardıma ihtiyaç duydu, Eurogroup'la yapılan anlaşmada çeşitli önlemler alınması karşılığında 10 milyar euro'luk bir kurtarma paketi verildi. 2017 IMF tahminlerine göre, kişi başına düşen millî gelir satın alma gücü dikkate alınarak $36,442'dir, bu gelir Avrupa Birliği ortalamasının altındadır. Kıbrıs, yüksek potansiyelli bir altyapıya sahip olmasından dolayı denizaşırı işletmeler için yatırım bölgesi olarak görülmektedir. Kıbrıs hükûmetinin ekonomi politikası, daha çok Avrupa Birliği'nin kiterlerini karşılama yönlü ilerlemektedir. Avrupa Birliği'ne katılımın gereği olarak yeni üye ülkeler ile birlikte 1 Ocak 2008 tarihinde Avro ekonomik bölgesine dahil oldu. Son yıllarda, Kıbrıs Cumhuriyeti ve Mısır hükûmetleri arasında petrol arama görüşmeleri başladı. Bununla doğru orantılı olarak geçen senelerde Mısır ve Lübnan'la deniz bölgesinde petrol ve doğal gaz yataklarından istifade edilecek "münhasır ekonomik bölgeleri" belirleyecek bir tür anlaşmalar imzaladı. Özellikle Kıbrıs ve Lübnan, önemli miktarda petrol ve doğal gaz yatakları olduğuna inandıklarını açıklamalarında belirtti. Ancak Türk Deniz Kuvvetleri, adanın kuzeyinde fiili bir yönetim bulunması gerekçesiyle petrol aramalarına izin vermedi. Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bölge üzerinde petrol aramalarına şiddetle karşı çıkmakta ve Ağustos 2007 tarihinde adanın kuzeyinde petrol aramak için kendi hükûmetlerine bağlı Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'na yetki verdi.

1959 tarihli Zürih-Londra Antlaşması'na göre tüm adanın doğal zenginliklerine Kıbrıs Türkleri de ortaktır ve bu nedenle bu anlaşmanın garantörü (koruyucusu) olarak Türkiye petrol kaynaklarını Rum kesiminin tek başına kullanmasına izin vermemektedir.[kaynak belirtilmeli]

2008 senesinde gayrisafi millî hasıla % 3.7 oranında büyüdü. ve ülkenin 2007 yılında satın alma gücü paritesine göre gayrisafi millî hasılası ise $21.382 milyardır. 2008 tarihinde IMF tarafında dünyanın gelişmiş ekonomiye sahip 32 ülkesinden biri olarak gösterildi. Aynı zamanda IMF verilerine göre 2009 finansal krizinde sürekli büyüme içerisinde olacak tek gelişmiş ekonomi olacağı belirtildi. Eurostat'ın Haziran 2009 tarihinde açıkladığı rapora göre Kıbrıs’taki verginin gayrisafi yurt içi hasılaya genel oranı, 2006 oranlarına göre % 5 artış göstererek % 41,6 oldu. İşsizlik oranı ise Mayıs 2009'a göre %5.3'tür. Nisan 2009 tarihinde bu oran %5.1 idi. Erkeklerde oran %5.2 iken bayanlarda ise %5.4 civarındadır. 2009’un ilk çeyreğinde Eurozone’un Gayrisafi Yurt Hâsıla Endeksi olumlu olan tek EMU ülkesi Kıbrıs Cumhuriyeti oldu. 2008’in dördüncü çeyreğiyle karşılaştırıldığında 2009’un ilk çeyreğinde oran değişmezken senelik esasta % 1,5 oranında arttı. Adanın kuzeyindeki de facto yönetim Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin kişi başına düşen millî geliri ise 2008 verilerine göre $15,984'dır. 2007'de ise $14,047 idi.

Taşıma

Mevcut ulaşım modları yol, deniz ve hava ile yapılır. 1998 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti'ndeki 10.663 km'lik (6.626 mi) yolun 6.249 km'si (3.883 mil) asfaltlanmış ve 4.414 km (2.743 mi) asfaltlanmamıştır. Kıbrıs, yalnızca dört AB ülkesinden biridir. araçlar yolun sol tarafında, bir süre İngiliz kolonizasyonu (diğerleri İrlanda, Malta ve Birleşik Krallık) sürüyor. Baf'ın doğusundan Ayia Napa'ya kadar bir dizi otoyol, Lefkoşa'ya, biri Limasol'dan, diğeri de Larnaka'ya giden iki otoyolla birlikte uzanmaktadır.

Kişi başına düşen özel araç sahipliği dünyadaki en yüksek 29. sırada bulunuyor. 2006 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti'nde yaklaşık 344.000 özel araç ve toplam 517.000 kayıtlı motorlu taşıt vardı. 2006 yılında, Avrupa Birliği Kalkınma Bankası'nın mali desteğiyle, Kıbrıs'taki otobüs seferlerini ve diğer toplu taşımacılığı iyileştirmek ve genişletmek için planlar duyuruldu. 2010 yılında yeni otobüs ağı hayata geçirildi.

Kıbrıs'ın birçok helikopter pisti ve iki uluslararası havalimanı vardır: Larnaka Uluslararası Havaalanı ve Baf Uluslararası Havaalanı. Üçüncü bir havalimanı olan Ercan Uluslararası Havalimanı, Kıbrıs Türk idaresinde sadece Türkiye'ye direkt uçuşlar ile hizmet vermektedir (Kıbrıs Türk limanları, Türkiye dışında uluslararası trafiğe kapatılmıştır). Lefkoşa Uluslararası Havaalanı 1974'ten beri kapalı.

Adanın ana limanları, kargo, yolcu ve yolcu gemilerine hizmet veren Limasol ve Larnaka'dır.

Haberleşme

Devlete ait telekomünikasyon şirketi Cyta, adadaki çoğu telekomünikasyon ve internet bağlantısını yönetiyor. Ancak, sektörün deregülasyonunu takiben, MTN, Cablenet, OTEnet Telecom, Omega Telecom ve PrimeTel gibi birkaç özel telekomünikasyon şirketi ortaya çıktı. Kıbrıs'ın Türk kontrolündeki bölgesinde üç farklı şirket var: Turkcell, KKTC Telsim ve Türk Telekom.

Kaynakça

  1. "World Population Prospects: The 2017 Revision". ESA.UN.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 10 September 2017 Alınmıştır. 
  2. "Statistical Service – Population and Social Conditions – Population Census – Announcements – Preliminary Results of the Census of Population, 2011" (Greek). Statistical Service of the Ministry of Finance of the Republic of Cyprus. 29 December 2011. 29 January 2012 Alınmıştır. 
  3. Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi, Nüfus Bölümü (2013). "Dünya Nüfusu Beklentileri: The 2012 Revision, DB02: Stock Indicators". New York. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 "Report for Selected Countries and Subjects". World Economic Outlook Database, April 2017. Washington, D.C.: International Monetary Fund. 12 April 2017. 27 April 2017 Alınmıştır. 
  5. "Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey". Luxembourg: Eurostat. 14 September 2018. 20 September 2018 Alınmıştır. 
  6. "Table 2. Human Development Index Trends, 1990-2017". Human Development Reports. New York: Birleşmiş milletler geliştirme programı. 14 September 2018. 20 September 2018 Alınmıştır. 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 wiki sayfaları
  1. The Greek national anthem was adopted in 1966 by a decision of the Bakanlar Kurulu.
  2. Başkan yardımcısı bir Kıbrıslı Türk için ayrılmıştır. Ancak 1974'teki Türk cıkarmasından beri boştur.
  3. 3,0 3,1 3,2 Kuzey Kıbrıs, BM tampon bölgesi ve Akrotiri ve Dhekelia dahil.
  4. Kuzey Kıbrıs Hariç.
  5. The .eudiğer Avrupa Birliği üye ülkeleriyle paylaşılan alan adı da kullanılır.